حذف چهار صفر از پول ملی، پس از سالها بحث و وعده، با تصویب آییننامه اجرایی اصلاح بند «الف» ماده ۵۸ قانون بانک مرکزی وارد فاز عملیاتی شده است. این تصمیم که در هیأت عالی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تصویب و برای تأیید نهایی به هیأت وزیران ارسال شده، اکنون از سطح مباحث تئوریک عبور کرده و به آستانه اجرا رسیده است.
گرچه در ادبیات رسمی از این اقدام بهعنوان «اصلاح اسمی» یاد میشود، اما تجربههای جهانی نشان میدهد. که آثار روانی، رفتاری و حتی قیمتی آن کاملاً واقعی است؛ بهویژه در بازارهای حساس و سرمایهبر مانند بازار فولاد.
بر اساس آییننامه مصوب، اجرای طرح در چند مرحله انجام خواهد شد.
تمامی بانکها، نهادهای مالی، دستگاههای اجرایی و حتی شرکتهای خصوصی موظفاند که موارد زیر لحاظ نمایند.
این مرحله بسیار حیاتی است، زیرا کوچکترین خطای سیستمی در مقیاس ملی اختلال ایجاد می کند.
حداقل سه ماه پیش از شروع رسمی دوره گذار، تمامی قیمت کالاها و خدمات باید بهصورت همزمان با ریال قدیم و ریال جدید درج شود. این وضعیت تا پایان سال نخست اجرا ادامه خواهد داشت.
در این مرحله:
تجربه کشورهایی مانند ترکیه نشان داده که مرحله قیمتگذاری دوگانه بیشترین ریسک «گرد کردن افزایشی قیمتها» را دارد؛ یعنی فروشندگان تمایل دارند قیمتها را رو به بالا رُند کنند.
بانک مرکزی موظف است حداقل چهار ماه پیش از اجرای رسمی، زمان آغاز دوره گذار را از طریق رسانههای عمومی اعلام کند. این فاصله زمانی برای کاهش شوک روانی و آمادهسازی افکار عمومی در نظر گرفته شده است.
در طول دوره گذار:
باید بهصورت همزمان با دو واحد پولی ثبت شوند.
این موضوع برای شرکتهای فولادی، پیمانکاران پروژههای عمرانی و بنگاههای بزرگ آهنآلات اهمیت ویژهای دارد.
پس از اعلام رسمی پایان دوره گذار:
اگر بخواهیم صریح و دقیق صحبت کنیم، حذف صفرها بهتنهایی هیچ اثر واقعی بر متغیرهای بنیادین اقتصاد ندارد. بلکه بعنوان عامل اصلی کاهش قدرت خرید مردم در نظر گرفته می شود. که عواقبی اقتصادی زیر بر صنایع و مردم تحمیل می کند.
تا زمانی که این متغیرها کنترل نشوند، حتی حذف ۶ صفر نیز مشکل ساختاری اقتصاد را حل نخواهد کرد.
در واقع، تجربه کشورها بیان کننده این است، که حذف صفر «حلقه پایانی اصلاحات اقتصادی» است، نه نقطه آغاز آن.
قیمت فولاد تابع عوامل کلیدی زیر است:
حذف صفرها هیچ تغییری در این متغیرها ایجاد نمیکند. و در پی آن ارزش واقعی کالا تغییری نمیکند.
کاهش اعداد بزرگ ممکن است در کوتاهمدت:
این اثر در بازار مصالح ساختمانی و خریداران خرد بیشتر دیده میشود، اما معمولاً پایدار نیست.
برای فعالان بازار فولاد، این طرح هزینههای عملیاتی قابلتوجهی دارد:
در پروژههای بزرگ عمرانی که ارزش قراردادها چند هزار میلیارد ریال است، کوچکترین اشتباه در تبدیل واحد پول اختلافات حقوقی ایجاد می کند.
چاپ اسکناس و سکه جدید
اصلاح سیستمهای پرداخت
آموزش نیروی انسانی
اطلاعرسانی عمومی
همگی هزینههای قابلتوجهی به کشور تحمیل میکنند؛ در حالی که اثر اقتصادی مستقیمی ندارند.
پاسخ کوتاه: خیر، مگر اینکه همزمان با آن سیاستهای مکمل اجرا شود.
اگر همراه با این اصلاح پولی:
آنگاه میتوان انتظار داشت که فضای کلان اقتصاد ثبات بیشتری پیدا کند و بازار فولاد نیز از این ثبات منتفع شود.
در غیر این صورت، بازار فولاد همچنان تابع دلار و تورم باقی خواهد ماند.
حذف ۴ صفر از پول ملی:
✅ محاسبات مالی را سادهتر میکند
✅ خوانایی قیمتها را افزایش میدهد
❌ تورم را مهار نمیکند
❌ قدرت خرید را افزایش نمیدهد
❌ قیمت واقعی فولاد را کاهش نمیدهد
برای فعالان بازار آهن، مهمترین توصیه در دوره گذار:
در نهایت، حذف صفر بیش از آنکه یک جراحی اقتصادی باشد، یک آزمون اعتماد عمومی است. اگر هماهنگی نهادی، نظارت مؤثر و اطلاعرسانی شفاف وجود داشته باشد، این اصلاح، نظم حسابداری ایجاد می کند. اما اگر تورم همچنان بالا بماند، صفرهای جدید نیز دیر یا زود بازخواهند گشت.
برای صنعتی مانند فولاد که بهشدت به متغیرهای کلان وابسته است، واقعیت همچنان همان دلار، انرژی و سیاستهای پولی تعیینکننده اصلی مسیر قیمتها است، نه تعداد صفرهای روی اسکناس.
